John Pilger (1939 – 2023)

Australsk undersøkjande journalist, dokumentarmakar og forfattar som gjennom tiår har avdekt vestlege maktmisbruk, krigspropaganda og mediekonformitet.

John Pilger. Foto: SCU Media Students, CC BY 2.0 , via Wikimedia Commons.

Introduksjon: Makta si spegel

John Pilger er ein av dei mest kjende og prisvinnande undersøkjande journalistane i verda. Sidan slutten av 1960-åra har han nytta reportasje, dokumentarfilmar og bøker for å skildra historia «frå undersida» – frå perspektivet til dei som vert råka av krig, økonomisk urettferd og vestleg utanrikspolitikk. Han er kjend for ein uforførsk stil som stadig utfordrar den offisielle narrativen og media sine rolle i å formidla han.

Nøkkeltema: Avdekking av krigspropaganda og «embedded journalism»

Eit gjennomgangstema i Pilger sitt verk er avdekkinga av korleis krigar vert seld til det breie publikum gjennom propaganda og mediekonformitet. Han introduserte eit vidare publikum for begrepet «embedded journalism» – kor journalistar følgjer militære einingar så nært at dei risikerer å mista sin kritiske distanse og dermed blir ein del av militærapparatet si historieforteljing. Pilger argumenterer for at slik praksis, kombinert med eit fokus på taktikk framfor årsaker og konsekvensar, hjelper makta med å «desensibilisera» oss for dei verkelege prislappingane av krig. Hans eige arbeid går alltid mot denne straumen og søkjer å visa dei menneskelege tragediane og dei politiske årsakene bak konfliktane.

Tidslinje over viktige hendingar

  • 1939: Blir fødd i Sydney i Australia.
  • 1960-70 talet: Arbeider som krigskorrespondent og reportasjesjef i Vietnam, Kambodsja, Egypt og Bangladesh.
  • 1979: Lagar dokumentaren «Year Zero: The Silent Death of Cambodia» om folkemordet under Raudkhmerane, som får stor merksemd.
  • 1990-talet: Produserer ein rad dokumentarer om urfolka i Australia, mellom anna «The Secret Country» (1985) og «Welcome to Australia» (1999), som avdekkjer rasistisk politikk.
  • 2000-talet: Fokuserer på krigane i Afghanistan og Irak. Dokumentaren «Breaking the Silence: Truth and Lies in the War on Terror» (2003) kritiserer sterkt dei vestlege regjeringane og mediene sine framstillingar.
  • 2010: Gjev ut boka «The War You Don’t See», som også vert ein dokumentar. Han undersøkjer historia om krigspropaganda og medienes rolle.
  • 2010-talet – i dag: Held fram med å skriva og snakka om imperialismen si rolle i konfliktar som i Jemen og Syria, og om trusselen frå atomkrig.

Betydning og arv: Ei ubehagelig stemme

John Pilger sin arv er å vera ei ubehageleg og vedvarande stemme som minner om journalistikken si plikt til å stilla makta til veggs. Gjennom sine dokumentarer og artiklar har han teke komplekse, internasjonale spørsmål og gjort dei tilgjengelege for eit stort publikum, ofte ved å visa direkte til menneska som blir råka. Han er både kritikar og praktikant av ein type undersøkjande journalistikk som mange meiner har vorte sjeldnare i dagens mediemiljø. Kritikarar seier han kan vera for ensidig, men tilhengarane hans verdset nettopp hans klare moralske kompass og evne til å visa samanhengar mellom ulike konfliktar og politikk. Han er eit viktig motstykke til meir konforme medierekneskapar.

Les meir